गणेश विसर्जन विधी: मुहूर्त, पूजा आणि आरती

अनंत चतुर्दशी शुक्रवार, 25 सप्टेंबर 2026 रोजी असल्याने, हजारो कुटुंबे त्या दिवशी गणेश विसर्जन (मूर्ती विसर्जन) करतील. हे मार्गदर्शक प्रत्यक्ष विधी — पूजेचा क्रम, मुहूर्त, आरती, आणि गणपती बाप्पाला निरोप देण्याभोवतीचे छोटे विधी — याबद्दल सांगते, जे सामान्यतः प्रचलित आहेत, तसेच संपूर्ण लेखात कौटुंबिक आणि प्रादेशिक विविधतेची नोंद घेतली आहे.

तुम्ही कुंभमेळा मार्गाजवळ हॉटेल, पार्किंग किंवा रेस्टॉरंट चालवता का? आमची AI Tools for Providers पहा आणि तुमचा व्यवसाय AI Kumbh Sahayak वर सूचीबद्ध करा.

विसर्जनासाठी शुभ मुहूर्त (25 सप्टेंबर 2026)

पंचांग-आधारित स्रोतांनुसार, विसर्जनाच्या दिवशी अनेक शुभ मुहूर्त आहेत: सकाळी 06:11–10:42, दुपारी 12:13–01:43, संध्याकाळी 04:44–06:14, रात्री 09:14–10:43, आणि उशिरा रात्री 12:13–04:42 (26 सप्टेंबरपर्यंत). रवि योग, जो विशेष शुभ मानला जातो, साधारण सकाळी 06:11–11:22 पर्यंत असतो. प्रत्यक्षात, बहुतेक कुटुंबे आणि मंडळे त्यांच्या मिरवणुकीच्या आणि प्रवासाच्या नियोजनानुसार मुहूर्त निवडतात, एकाच वेळेस अनिवार्य मानत नाहीत — कृपया नेमकी वेळ तुमच्या स्थानिक पंचांगाकडून पडताळून घ्या, कारण ही शहर आणि गणना पद्धतीनुसार थोडी वेगळी असू शकते.

विसर्जनापूर्वीची सकाळची पूजा

विसर्जनाच्या सकाळी, अनेक कुटुंबे गणपतीची षोडशोपचार (सोळा पायऱ्यांची) किंवा छोटी पंचोपचार (पाच पायऱ्यांची) पूजा करून सुरुवात करतात, मूर्ती घरातून निघण्यापूर्वी शेवटच्या वेळी त्यांचा आवडता नैवेद्य — मोदक, लाडू, आणि इतर गोड पदार्थ — अर्पण करतात.

उत्तर पूजा — औपचारिक निरोप

उत्तर पूजा (ज्याला उत्तरावाहन असेही म्हणतात) ही समारोपाची पूजा आहे जी विसर्जनापूर्वी औपचारिकपणे गणपतीला निरोप देते. यात सहसा एक अंतिम आरती, उत्सवादरम्यान नकळत झालेल्या कोणत्याही चुकीसाठी क्षमा मागण्याची प्रार्थना, आणि कुटुंबासाठी सुख, शांती, आणि समृद्धीच्या आशीर्वादाची प्रार्थना यांचा समावेश असतो.

टप्प्याटप्प्याने विसर्जन विधी

1. उत्तर पूजा / समारोप पूजा: वर सांगितलेला औपचारिक निरोप.
2. अंतिम अर्पण: दुर्वा, फुले, मोदक, बुंदीचे लाडू, आणि फळे पुन्हा एकदा अर्पण केली जातात.
3. आरती: कुटुंबाच्या नेहमीच्या गणपती आरत्या शेवटच्या वेळी म्हटल्या जातात.
4. क्षमा प्रार्थना: कोणत्याही चुकीसाठी बाप्पांकडे क्षमा मागण्याची आणि येणाऱ्या वर्षासाठी आशीर्वाद मागण्याची एक छोटी प्रार्थना.
5. मिरवणूक: मूर्ती आदरपूर्वक उचलून — अनेकदा संगीत, नाच, आणि जयघोषासह — विसर्जनाच्या ठिकाणी नेली जाते.
6. विसर्जन: "गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या" असा जयघोष करत मूर्तीचे श्रद्धापूर्वक विसर्जन केले जाते.

हे नेमके कुठे होते आणि सर्वात मोठी सार्वजनिक मंडळे त्यांची मिरवणूक कशी आयोजित करतात, याबद्दल शहर-विशिष्ट माहितीसाठी, आमची सहमार्गदर्शक नाशिकमधील गणेश विसर्जन आणि मुंबईतील गणेश विसर्जन पहा.

विसर्जनापूर्वीची आरती

उत्तर पूजेदरम्यान म्हटल्या जाणाऱ्या आरत्या सहसा त्याच असतात ज्या संपूर्ण गणेशोत्सवात म्हटल्या जातात — सर्वात सामान्य "सुखकर्ता दुःखहर्ता" आणि "जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती" — ज्या मूर्ती घरातून निघण्यापूर्वी शेवटच्या वेळी म्हटल्या जातात. ही विष्णू आरतीपेक्षा ("ॐ जय जगदीश हरे") वेगळी परंपरा आहे, जी दिवसाच्या वेगळ्या अनंत व्रत बाजूचे पालन करणाऱ्या कुटुंबांकडून म्हटली जाते, जी आमच्या अनंत चतुर्दशी कथा, साहित्य आणि आरती लेखात समाविष्ट आहे — दोन्ही परंपरा एकमेकांपासून वेगळ्या, समांतर चालतात, एकमेकांवर आच्छादित होत नाहीत.

"गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या" — याचा अर्थ काय?

हा तो जयघोष आहे जो पारंपरिकपणे विसर्जनाच्या क्षणी दिला जातो, आणि याचा अंदाजे अर्थ आहे "गणपती बाप्पांचा जयजयकार, पुढच्या वर्षी लवकर पुन्हा या." हे संपूर्ण निरोपाची भावना दर्शवते: बाप्पांच्या जाण्याचे दुःख नव्हे, तर पुढच्या गणेश चतुर्थीला परत येण्याचे एक आशादायी, प्रेमळ आमंत्रण.

पर्यावरणपूरक विसर्जन पर्याय

प्लास्टर ऑफ पॅरिस (PoP) च्या मूर्ती खूप हळू विरघळतात आणि नद्या, तलाव, आणि समुद्रात खरे प्रदूषण वाढवू शकतात, तर नैसर्गिक शाडू मातीच्या मूर्ती खूप सहज विरघळतात. अनेक शहरे आता नैसर्गिक जलस्रोतात थेट विसर्जनाला पर्याय म्हणून कृत्रिम तलाव किंवा टाक्या उपलब्ध करून देतात, आणि काही महानगरपालिका मूर्ती विरघळवणारी पावडर वाटतात किंवा PoP मूर्ती संकलन मोहीम राबवतात. तुमच्या शहरात काय उपलब्ध आहे याची खात्री नसल्यास, वर दिलेली आमची नाशिक आणि मुंबई मार्गदर्शके त्या दोन्ही शहरांतील विशिष्ट स्थानिक व्यवस्था सांगतात.

नाशिक कुंभला येत आहात? हॉटेल, पार्किंग आणि रेस्टॉरंट बुक करा

तुमच्या उर्वरित प्रवासाचे नियोजन इथेच करा — त्वरित सूचनेसाठी आमच्या AI असिस्टंटशी बोला, किंवा थेट हॉटेल, पार्किंग, इव्हेंट पास आणि रेस्टॉरंट ब्राउझ करून बुक करा.

तुम्ही कुंभमेळा मार्गाजवळ हॉटेल, पार्किंग किंवा रेस्टॉरंट चालवता का? आमची AI Tools for Providers पहा आणि तुमचा व्यवसाय AI Kumbh Sahayak वर सूचीबद्ध करा.