धनत्रयोदशी 2026 कधी आहे? शुभ मुहूर्त आणि काय खरेदी करावे?

शेवटचे अद्यतन: 3 नोव्हेंबर 2026

धनत्रयोदशी 2026 ची तारीख आणि पूजा मुहूर्त

धनत्रयोदशी कार्तिक कृष्ण पक्षातील त्रयोदशीला साजरी होते. परंपरेत त्रयोदशी तिथी असताना खरेदी — नाशिकमध्ये 6 नोव्हेंबर सकाळी 10:30 ते 7 नोव्हेंबर सकाळी 10:47 — आणि प्रदोषाच्या संध्याकाळी पूजा श्रेष्ठ मानली जाते. इतर संकेतस्थळे दुसऱ्या शहराच्या सूर्यास्तामुळे वेगळे मुहूर्त दाखवतात; उदाहरणार्थ मुंबईची वेळ दिल्लीपेक्षा नंतरची असते.

धनत्रयोदशी म्हणजे काय?

धन म्हणजे संपत्ती आणि त्रयोदशी म्हणजे तेरावी तिथी. म्हणून धनत्रयोदशी म्हणजे “धनाची तेरावी तिथी”, दिवाळीचा पहिला मुख्य दिवस. उत्तर भारतात याला धनतेरस म्हणतात.

धनत्रयोदशी आणि धन्वंतरी: खरा अर्थ

हा दिवस फक्त खरेदीचा नाही. श्रद्धेनुसार भगवान धन्वंतरी — देवांचे वैद्य आणि आयुर्वेदाचे प्रवर्तक — याच दिवशी समुद्रमंथनातून अमृतकलश घेऊन प्रकट झाले. म्हणून कुटुंबाचे आरोग्य हे त्याच्या संपत्तीइतकेच महत्त्वाचे आहे, आणि भारतात धनत्रयोदशीला राष्ट्रीय आयुर्वेद दिन साजरा केला जातो. “धन” या शब्दात आरोग्यरूपी धनाचाही भाव आहे.

याच दिवशी समृद्धीसाठी लक्ष्मी आणि कुबेराचेही पूजन होते, म्हणून पूजा तीन गोष्टी एकत्र जोडते: आरोग्य (धन्वंतरी), धन (लक्ष्मी-कुबेर) आणि रक्षण (यमदीपदान). धन्वंतरी पूजा आरोग्य आणि आयुर्वेदाची प्रार्थना आहे; लक्ष्मी-कुबेर पूजा समृद्धीची — या वेगवेगळ्या प्रार्थना आहेत.

धनत्रयोदशीला काय खरेदी करावे

• सोने किंवा चांदी — नाणी, लहान दागिने किंवा चांदीची मूर्ती. लहानसे चांदीचे नाणे घेणेही शुभ मानले जाते.
• धातूची भांडी — पितळ, तांबे किंवा चांदीची भांडी; ही या दिवसाची सर्वात जुनी परंपरा आहे.
• नवीन झाडू — अनेक घरांत झाडू खरेदी केला जातो, कारण तो स्वच्छता आणि लक्ष्मीशी जोडलेला मानला जातो.
• धणे — पूजेत वाहिले जातात आणि नंतर ठेवले किंवा पेरले जातात.
• लक्ष्मी–गणेशाच्या मूर्ती आणि पूजा साहित्य — 8 नोव्हेंबरच्या लक्ष्मीपूजनासाठी.
• घरातील मोठी खरेदी — काही कुटुंबे या दिवशी वाहन, उपकरण किंवा मालमत्ता घेतात.

शहाणपणाने खरेदीसाठी सूचना

• सोने फक्त BIS हॉलमार्क (HUID कोडसह) असलेले घ्या आणि पक्के बिल मागा.
• घडणावळ आणि त्या दिवसाच्या भावाची तुलना करा; सोन्याचे भाव रोज बदलतात आणि हा लेख गुंतवणूक सल्ला नाही.
• प्रत्यक्ष सोने नको असेल तर काही जण गोल्ड ETF निवडतात; आपल्या आर्थिक स्थितीनुसार निर्णय घ्या.
• काही कुटुंबे धनत्रयोदशीला लोखंड, काच किंवा काळ्या वस्तू घेत नाहीत — ही एक रूढी आहे, नियम नाही.

घरी धनत्रयोदशी पूजा विधी

1. घराची साफसफाई करा, दारात रांगोळी काढा आणि लक्ष्मीची लहान पावले (लक्ष्मीची पावली) आत येणाऱ्या दिशेने काढा.
2. प्रदोष काळात लाल कापडाच्या चौरंगावर धन्वंतरी, लक्ष्मी आणि कुबेराच्या मूर्ती किंवा चित्रे ठेवा. धन्वंतरीची मूर्ती नसेल तर चित्र किंवा कलश पुरेसा आहे.
3. तुपाचा दिवा लावा, फूल, कुंकू, अक्षता आणि धूप अर्पण करा, मग मिठाई, धणे-गूळ आणि फळांचा नैवेद्य दाखवा.
4. नव्याने घेतलेले सोने-चांदी, भांडी किंवा नाणी यांचीही मूर्तींसोबत पूजा करा.
5. “ॐ धन्वंतरये नमः” आणि “ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः” म्हणा आणि आरती करा.
6. यमदीपदान करा: 6 नोव्हेंबरच्या संध्याकाळी मुख्य दारात दक्षिण दिशेला तोंड करून तेलाचा दिवा लावा.

यमदीपदान: कथा आणि महत्त्व

कथा अशी की राजा हिमाच्या सोळा वर्षांच्या पुत्राचा मृत्यू लग्नाच्या चौथ्या रात्री सर्पदंशाने होणार होता. त्याच्या नववधूने त्याला जागे ठेवले, आपले दागिने आणि नाणी दारात रचली आणि अनेक दिवे लावले; त्यांच्या तेजाने सर्परूपात आलेल्या यमराजाचे डोळे दिपले आणि तो राजपुत्राला न घेताच परतला. तेव्हापासून धनत्रयोदशीच्या रात्री यमासाठी दिवा लावून अकाली मृत्यूपासून रक्षणाची प्रार्थना केली जाते. ही एक श्रद्धा आहे, भविष्यवाणी नाही.

धनत्रयोदशी 2026 चे वेळापत्रक (नाशिक, 6–7 नोव्हेंबर)

भारताच्या वेगवेगळ्या भागांत धनत्रयोदशी

• महाराष्ट्र: धनत्रयोदशी — धन्वंतरी, लक्ष्मी आणि कुबेराचे पूजन; धणे-गुळाचा प्रसाद.
• गुजरात आणि राजस्थान: व्यापारी सोने, चांदी आणि नव्या वह्या खरेदी करतात आणि लक्ष्मीपूजनाची तयारी करतात.
• उत्तर भारत: दागिने आणि भांड्यांच्या बाजारात मोठी गर्दी; दारात यमदीपाचे दिवे.
• संपूर्ण भारतात: धन्वंतरीचे स्मरण आयुर्वेदाच्या प्रार्थनेसह होते आणि धनत्रयोदशीला राष्ट्रीय आयुर्वेद दिन साजरा केला जातो.

यमदीपदान कसे करावे, टप्प्याटप्प्याने

1. पणती निवडा. स्वच्छ मातीची पणती घ्या (शक्य असल्यास चार तोंडांची, चौमुखी).
2. भरा. मोहरीचे किंवा तिळाचे तेल घाला आणि चार तोंडे असतील तर कापसाच्या चार वाती लावा.
3. जागा ठरवा. मुख्य दाराबाहेर, धान्य किंवा तांदळाच्या लहान ढिगावर, दक्षिण दिशेला (यमाची दिशा) तोंड करून ठेवा.
4. लावा — 6 नोव्हेंबरच्या संध्याकाळी प्रदोष काळात.
5. प्रार्थना करा. एक फूल अर्पण करा आणि कुटुंबाच्या दीर्घायुष्यासाठी व सुरक्षिततेसाठी प्रार्थना करा; पणती विझेपर्यंत हलवू नका.

धनत्रयोदशीला सोने खरेदीची तपासणी-यादी

1. जाण्यापूर्वी दोन-तीन विश्वासार्ह सराफांच्या संकेतस्थळावर किंवा दुकानात त्या दिवसाचा प्रति ग्रॅम भाव पाहा.
2. HUID सह BIS हॉलमार्क नक्की पाहा आणि बिलावर शुद्धता (22K किंवा 24K) तपासा.
3. घडणावळीची तुलना करा आणि दागिना परत विकल्यास दुकान काय किंमत देईल ते विचारा.
4. पैसे बँक ट्रान्सफर किंवा UPI ने द्या आणि बिल जपून ठेवा; मोठे रोख व्यवहार टाळा.
5. खूपच आकर्षक वाटणाऱ्या “धनत्रयोदशी ऑफर्स” पासून सावध राहा आणि दिवसाच्या शेवटी घाईत खरेदी करू नका.

धनत्रयोदशीला काय करावे आणि काय टाळावे

• घर स्वच्छ करा, दिवे लावा आणि संध्याकाळी कुटुंबासोबत पूजा करा.
• गरज आणि ऐपतीनुसार तेवढेच खरेदी करा — लहानसे चांदीचे नाणे किंवा स्टीलचे भांडेही या दिवसाचा सन्मान आहे.
• फक्त तिथीमुळे कर्ज काढून सोने घेऊ नका; परंपरा खर्चापेक्षा भावनेला महत्त्व देते.
• काही कुटुंबे या दिवशी कोणाला पैसे किंवा मीठ देत नाहीत; ही रूढी आहे, नियम नाही.
• सांजवेळेनंतर घर अंधारात ठेवू नका: प्रवेशद्वारी एक दिवा तेवत ठेवा.

संबंधित दिवाळी लेख

धनत्रयोदशीनंतर मुख्य सण येतो: लक्ष्मीपूजन 2026 मुहूर्त आणि विधी आणि संपूर्ण दिवाळी 2026 दिनदर्शिका वाचा.