दिवाळी 2026 कधी आहे? तारीख, महत्त्व आणि दिवाळी का साजरी केली जाते?
दिवाळी रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026 रोजी आहे. महाराष्ट्रासाठी पाच दिवसांची दिनदर्शिका, दिवाळी का साजरी होते, इतिहास आणि तयारी कशी करावी.
दिवाळी 2026 रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026 रोजी आहे. लक्ष्मीपूजन त्याच दिवशी संध्याकाळी, कार्तिक अमावस्येला केले जाते. नाशिकमध्ये अमावस्या तिथी 8 नोव्हेंबरला सकाळी 11:27 पासून 9 नोव्हेंबरला दुपारी 12:31 पर्यंत आहे आणि लक्ष्मीपूजनाचा मुहूर्त संध्याकाळी 6:22 ते 8:22 आहे (Drik Panchang, नाशिक, IST).
शेवटचे अद्यतन: 3 नोव्हेंबर 2026
दिवाळी 2026 कधी आहे?
दिवाळी म्हणजेच दीपावली हा कार्तिक महिन्यात पाच दिवस साजरा होणारा प्रकाशाचा सण आहे. मुख्य दिवस अमावस्येची संध्याकाळ; त्या वेळी घरे पणत्यांनी उजळतात आणि कुटुंब लक्ष्मीमाता व गणरायाची पूजा करते. 2026 मध्ये ही संध्याकाळ रविवार, 8 नोव्हेंबर रोजी आहे.
नाशिकमध्ये अमावस्या तिथी 8 नोव्हेंबरला सकाळी 11:27 वाजता सुरू होते, म्हणून सकाळचा वेळ नरक चतुर्दशीचा (अभ्यंगस्नान) आहे आणि लक्ष्मीपूजन सूर्यास्तानंतर प्रदोष काळात होते. त्यामुळे यंदा नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन एकाच तारखेला येत आहेत.
महाराष्ट्रासाठी दिवाळी 2026 दिनदर्शिका
| सण | तारीख (2026) | माहिती |
|---|---|---|
| गोवत्स द्वादशी / वसुबारस | गुरुवार, 5 नोव्हेंबर | संध्याकाळी गाय-वासराचे पूजन; महाराष्ट्रात दिवाळीची पारंपरिक सुरुवात |
| धनत्रयोदशी (धनतेरस) | शुक्रवार, 6 नोव्हेंबर | त्रयोदशी 6 नोव्हें. सकाळी 10:30 ते 7 नोव्हें. सकाळी 10:47; नाशिकमध्ये पूजा मुहूर्त संध्याकाळी 6:30–8:29 |
| नरक चतुर्दशी (अभ्यंगस्नान) | रविवार, 8 नोव्हेंबर | चतुर्दशी 8 नोव्हें. सकाळी 11:27 पर्यंत; नाशिकमध्ये अभ्यंगस्नान सकाळी 5:42–6:40 |
| लक्ष्मीपूजन (दिवाळी) | रविवार, 8 नोव्हेंबर | नाशिकमध्ये पूजा मुहूर्त संध्याकाळी 6:22–8:22; प्रदोष काळ 5:57–8:30 |
| गोवर्धन पूजा / दिवाळी पाडवा / बलिप्रतिपदा | सोमवार, 9 नोव्हेंबर (नाशिक); काही पंचांगे: मंगळवार, 10 नोव्हेंबर | Drik Panchang (नाशिक): प्रतिपदा 9 नोव्हेंबर दुपारी 12:31 ते 10 नोव्हेंबर दुपारी 2:00; गोवर्धन पूजेचा सायंकाळचा मुहूर्त 9 नोव्हेंबरला 3:42–5:57, त्याच दिवशी बलिप्रतिपदा |
| भाऊबीज | बुधवार, 11 नोव्हेंबर | दुपारचा मुहूर्त 11 नोव्हेंबरला येतो |
पाडवा आणि गोवर्धन पूजेची तारीख प्रतिपदा तिथी कोणत्या दिवशी धरायची यावर अवलंबून असते. नाशिकसाठी Drik Panchang गोवर्धन पूजा आणि बलिप्रतिपदा सोमवार, 9 नोव्हेंबरला दाखवते (प्रतिपदा 9 नोव्हेंबर दुपारी 12:31 ते 10 नोव्हेंबर दुपारी 2:00), तर इतर पंचांगे मंगळवार, 10 नोव्हेंबर दाखवतात. नियोजन करण्यापूर्वी तुमच्या घरातील पंचांग पाहावे.
दिवाळीचे महत्त्व काय आहे?
दिवाळी म्हणजे अंधारावर प्रकाशाचा आणि अज्ञानावर ज्ञानाचा विजय. वेगवेगळ्या परंपरांमध्ये वेगवेगळ्या कथा आहेत आणि सर्व कथा या सणाचा भाग आहेत:
- श्रीरामांचे आगमन. देशाच्या मोठ्या भागात दिवाळी म्हणजे चौदा वर्षांच्या वनवासानंतर श्रीरामांचे अयोध्येत परतणे आणि रावणावरील विजय यांचे स्मरण. अयोध्यावासीयांनी दिव्यांच्या रांगा लावून त्यांचे स्वागत केले.
- लक्ष्मीपूजन. समुद्रमंथनातून समृद्धीची देवता लक्ष्मी प्रकट झाली, अशी श्रद्धा आहे; अमावस्येच्या रात्री तिचे पूजन हे दिवाळीचे केंद्र आहे.
- नरक चतुर्दशी. आदल्या दिवसाचा सण भगवान श्रीकृष्णाने नरकासुराचा वध केला या कथेशी जोडलेला आहे.
- बलिप्रतिपदा. महाराष्ट्रात आणि दक्षिणेकडील काही भागांत पाडवा दानशूर राजा बळीला समर्पित आहे.
- इतर परंपरा. जैन बांधव भगवान महावीरांच्या निर्वाणाच्या स्मरणार्थ आणि शीख बांधव बंदी छोड दिवस म्हणून हा सण साजरा करतात.
दिवाळीचा थोडक्यात इतिहास
दिवाळी हा आजही साजरा होणाऱ्या सर्वात प्राचीन सणांपैकी एक आहे. पद्म आणि स्कंद पुराणांसारख्या प्राचीन संस्कृत ग्रंथांत दीपोत्सवाचा उल्लेख आढळतो; सुरुवातीला तो शेतीच्या हंगामाशी आणि पावसाळ्याच्या शेवटाशी जोडलेला होता. शतकानुशतके त्यात वर सांगितलेल्या कथा जोडल्या गेल्या, म्हणून अयोध्या, गुजरात, महाराष्ट्र आणि दक्षिणेत दिवाळीचा अर्थ थोडा वेगळा आहे — पण दिवा, स्वच्छ घर आणि कुटुंबाचा सहवास सर्वत्र सारखा असतो.
दिवाळीचे पाच दिवस
- वसुबारस / गोवत्स द्वादशी — महाराष्ट्रात सणाची सुरुवात गाय आणि वासराच्या पूजेने होते.
- धनत्रयोदशी — लक्ष्मी, कुबेर आणि धन्वंतरीचे पूजन आणि काहीतरी नवीन खरेदी करण्याची परंपरा. धनत्रयोदशी 2026 मार्गदर्शक वाचा.
- नरक चतुर्दशी — पहाटे उटण्यासह अभ्यंगस्नान, मग पहिल्या पणत्या आणि फराळ.
- लक्ष्मीपूजन — मुख्य संध्याकाळ: पणत्या, रांगोळी आणि पूजा. संपूर्ण विधीसाठी लक्ष्मीपूजन 2026 मार्गदर्शक पाहा.
- पाडवा / गोवर्धन पूजा आणि भाऊबीज — महाराष्ट्रात पती-पत्नीचे औक्षण आणि भेटवस्तू, अनेक ठिकाणी अन्नकूट आणि भाऊ-बहिणीची भाऊबीज.
महाराष्ट्रात दिवाळी कशी साजरी होते
महाराष्ट्रातील दिवाळीची स्वतःची ओळख आहे: घराबाहेर लावलेला आकाशकंदील, दारात रांगोळी, उटण्यासह पहाटेचे स्नान आणि शेजाऱ्यांना वाटला जाणारा फराळ — चकली, लाडू, करंजी, शंकरपाळे आणि चिवडा. व्यापारी कुटुंबांत लक्ष्मीपूजनासोबत वह्यांचे पूजन (चोपडी पूजन) केले जाते आणि पाडव्याला पत्नी पतीचे औक्षण करते.
सिंहस्थ कुंभमेळ्यात नाशिकची दिवाळी
यंदा दिवाळी नाशिक–त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या सुरुवातीच्या आठवड्यांत येत आहे; त्याचा ध्वजारोहण सोहळा 31 ऑक्टोबर 2026 रोजी झाला. तुम्ही नाशिकमध्ये असाल तर संध्याकाळी रामकुंड आणि पंचवटी परिसरात नेहमीपेक्षा जास्त गर्दीची अपेक्षा ठेवा आणि प्रवास व पार्किंगचे नियोजन आधीच करा. कुंभ दिनदर्शिकेसाठी आमचे नाशिक कुंभ मार्गदर्शक आणि शाही स्नान तारखा पाहा.
दिवाळीची तयारी कशी करावी
- धनत्रयोदशीपूर्वी घराची साफसफाई करा; अनेक कुटुंबे ती 5 नोव्हेंबरपर्यंत पूर्ण करतात.
- पणत्या, फुले आणि पूजा साहित्य लवकर खरेदी करा — 7–8 नोव्हेंबरला झेंडू आणि कमळाचे भाव वाढतात.
- 8 नोव्हेंबरच्या संध्याकाळसाठी रांगोळी आणि रोषणाईचे नियोजन करा आणि पूजेचे ताट संध्याकाळी 6 पर्यंत तयार ठेवा.
- फटाके जबाबदारीने उडवा, स्थानिक नियम पाळा आणि लहान मुले, ज्येष्ठ आणि पाळीव प्राणी यांची काळजी घ्या.
वसुबारस: महाराष्ट्रातील दिवाळीची सुरुवात
महाराष्ट्रात दिवाळी धनत्रयोदशीच्या आदल्या दिवशी वसुबारस (गोवत्स द्वादशी) ने सुरू होते. संध्याकाळी कुटुंबे गाय आणि वासराला आंघोळ घालून सजवतात, हळद-कुंकू लावतात, चारा, गूळ आणि फुले अर्पण करतात आणि आरती करतात. गाय पोषण देणारी माता म्हणून या दिवशी तिचा सन्मान केला जातो आणि प्रकाशोत्सवाची शांत सुरुवात होते. 2026 मध्ये ती गुरुवार, 5 नोव्हेंबरला आहे.
नरक चतुर्दशी: पहिल्या पणत्यांची पहाट
रविवार, 8 नोव्हेंबरला नाशिकमध्ये अभ्यंगस्नानाची वेळ सकाळी 5:42 ते 6:40 आहे. कुटुंबे उटणे (बेसन, हळद आणि सुगंधी तेलांचा लेप) आणि तिळाचे तेल लावून सूर्योदयापूर्वी स्नान करतात आणि दिवसाच्या पहिल्या पणत्या लावतात. ही रीत श्रीकृष्णाने नरकासुराचा वध केल्याच्या स्मरणार्थ आहे; याला छोटी दिवाळीही म्हणतात. त्यानंतर गोड फराळाचा नाश्ता होतो.
भारतभर दिवाळी: नावे आणि परंपरा
| प्रदेश | कशी साजरी होते |
|---|---|
| महाराष्ट्र | वसुबारस, अभ्यंगस्नान, फराळ, लक्ष्मीपूजन, औक्षणासह पाडवा, भाऊबीज |
| गुजरात | वह्यांसह लक्ष्मी-शारदा पूजन; गुजराती नववर्ष (बेस्तु वरस) दिवाळीच्या दुसऱ्या दिवशी सुरू |
| उत्तर भारत | श्रीरामांचे आगमन, लक्ष्मीपूजन, गोवर्धन पूजा आणि अन्नकूट, भाईदूज |
| दक्षिण भारत | दीपावली, नरक चतुर्दशीला पहाटे तेलस्नान, नवे कपडे आणि मिठाई |
| बंगाल आणि ओडिशा | अमावस्येच्या रात्री काली पूजा, दिव्यांसह |
| जैन आणि शीख बांधव | जैन बांधवांत महावीर निर्वाण; शीख बांधवांत बंदी छोड दिवस |
फराळ: दिवाळीचे पारंपरिक पदार्थ
- चकली — तांदळाच्या पिठाची कुरकुरीत, गोलाकार पेचांची चकली
- लाडू — तूप आणि सुक्या मेव्याचे बेसन किंवा रव्याचे लाडू
- करंजी — खोबरे-गूळ किंवा खव्याचे सारण असलेली अर्धचंद्राकार करंजी
- शंकरपाळे — गोड किंवा तिखट हिऱ्याच्या आकाराचे कुरकुरीत तुकडे
- चिवडा — शेंगदाणे आणि कढीपत्त्यासह मसालेदार पोह्यांचा चिवडा
- अनारसे — खसखशीत घोळलेले तांदळाच्या पिठाचे अनारसे
पर्यावरणपूरक आणि सुरक्षित दिवाळी
- प्लास्टिक किंवा विजेच्या दिव्यांऐवजी मातीच्या पणत्या निवडा आणि तेल पुन्हा भरून वापरा.
- फुलांच्या पाकळ्या किंवा नैसर्गिक रंगांची रांगोळी काढा; ती मुले, पाळीव प्राणी आणि गटारांसाठी सुरक्षित असते.
- कमी आवाजाचे आणि कमी धुराचे फटाके निवडा, शहराचे वेळेचे नियम पाळा आणि जवळ पाण्याची बादली ठेवा.
- पणत्या पडद्यांजवळ एकट्या सोडू नका आणि मुलांना उघड्या ज्योतीपासून दूर ठेवा.
- फराळ आणि मिठाई शेजाऱ्यांना आणि मोठ्या प्रमाणात सण साजरा करू न शकणाऱ्यांना वाटा.
दिवाळी 2026 चे सर्व मार्गदर्शक
- गोवत्स द्वादशी (वसुबारस), 5 नोव्हेंबर
- धनत्रयोदशी, 6 नोव्हेंबर
- लक्ष्मीपूजन, 8 नोव्हेंबर
- लक्ष्मीची आरती: बोल आणि अर्थ
- समृद्धीच्या पारंपरिक रूढी
- दिवाळी पाडवा आणि औक्षण
- गोवर्धन पूजा आणि अन्नकूट
- भाऊबीज, 11 नोव्हेंबर
- दिवाळी सजावटीच्या कल्पना
Frequently Asked Questions
दिवाळी 2026 कधी आहे?
दिवाळी रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026 रोजी आहे. लक्ष्मीपूजन कार्तिक अमावस्येच्या संध्याकाळी होते; नाशिकमध्ये मुहूर्त संध्याकाळी 6:22 ते 8:22 आहे (Drik Panchang, IST).
2026 मध्ये नरक चतुर्दशी आणि दिवाळी एकाच दिवशी का आहेत?
नाशिकमध्ये चतुर्दशी तिथी 8 नोव्हेंबरला सकाळी 11:27 वाजता संपते आणि त्याच वेळी अमावस्या सुरू होते. अभ्यंगस्नान 8 नोव्हेंबरच्या पहाटे आणि लक्ष्मीपूजन त्याच दिवशी संध्याकाळी होते.
काही दिनदर्शिकांत नरक चतुर्दशी 7 नोव्हेंबरला का दिसते?
चतुर्दशी 7 नोव्हेंबरला सकाळी 10:47 वाजता सुरू होते, म्हणून काही दिनदर्शिका तीच तारीख घेतात. ती 8 नोव्हेंबरच्या सूर्योदयालाही असल्याने Drik Panchang आणि बहुतेक भारतीय पंचांगे अभ्यंगस्नान 8 नोव्हेंबरला दाखवतात.
2026 मध्ये गोवर्धन पूजा 9 की 10 नोव्हेंबरला?
नाशिकसाठी Drik Panchang गोवर्धन पूजा आणि बलिप्रतिपदा सोमवार, 9 नोव्हेंबरला दाखवते, कारण त्या दिवशी दुपारी 12:31 वाजता प्रतिपदा सुरू होते आणि सायंकाळचा मुहूर्त 3:42–5:57 आहे. तिथी 10 नोव्हेंबर दुपारी 2:00 पर्यंत असते, म्हणून काही पंचांगे मंगळवार, 10 नोव्हेंबर दाखवतात. स्थानिक पंचांगाने खात्री करा.
दिवाळी का साजरी केली जाते?
वेगवेगळ्या परंपरांत कारणे वेगळी आहेत: श्रीरामांचे अयोध्येत परतणे, लक्ष्मीपूजन, श्रीकृष्णाने केलेला नरकासुराचा वध आणि महाराष्ट्रातील राजा बळीची कथा. सर्व कथा अंधारावर प्रकाशाच्या विजयाचा उत्सव आहेत.
दिवाळी 2026 किती दिवसांची आहे?
दिवाळी पाच दिवसांचा सण आहे: धनत्रयोदशी (6 नोव्हेंबर), नरक चतुर्दशी आणि लक्ष्मीपूजन (दोन्ही 8 नोव्हेंबर), गोवर्धन पूजा / पाडवा (नाशिकमध्ये 9 नोव्हेंबर, काही पंचांगांत 10 नोव्हेंबर) आणि भाऊबीज (11 नोव्हेंबर). महाराष्ट्रात एक दिवस आधी 5 नोव्हेंबरला वसुबारसेने सुरुवात होते.
छोटी दिवाळी म्हणजे काय आणि 2026 मध्ये कधी आहे?
छोटी दिवाळी हे नरक चतुर्दशीचे दुसरे नाव आहे. 2026 मध्ये ती रविवार, 8 नोव्हेंबरला, मुख्य लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशीच येते; पहाटे अभ्यंगस्नान (नाशिकमध्ये 5:42–6:40) होते.
वसुबारस म्हणजे काय?
वसुबारस म्हणजेच गोवत्स द्वादशी ही महाराष्ट्रातील दिवाळीची सुरुवात आहे, जेव्हा संध्याकाळी गाय आणि वासराची पूजा होते. 2026 मध्ये ती गुरुवार, 5 नोव्हेंबरला आहे.
गुजराती नववर्ष दिवाळीच्या दुसऱ्या दिवशी असते का?
होय, गुजराती नववर्ष (बेस्तु वरस) दिवाळीच्या दुसऱ्या दिवशी, ज्या प्रतिपदेला गोवर्धन पूजा आणि पाडवा येतात त्याच दिवशी सुरू होते. अचूक तारखेसाठी तुमचे स्थानिक पंचांग पाहा.
Sources
Ready to plan your Kumbh Mela trip?
Book hotels, parking, and event passes near Ramkund in one AI chat.
