लक्ष्मीपूजन 2026: शुभ मुहूर्त, पूजा विधी आणि साहित्य

शेवटचे अद्यतन: 3 नोव्हेंबर 2026

लक्ष्मीपूजन 2026: तारीख आणि शुभ मुहूर्त

परंपरेत अमावस्येची सूर्यास्तानंतरची संध्याकाळ (प्रदोष काळ) आणि त्यातही स्थिर लग्न म्हणजे वृषभ लग्न श्रेष्ठ मानले जाते, कारण स्थिर लग्नात केलेल्या पूजेने लक्ष्मी घरात स्थिर राहते अशी श्रद्धा आहे. नाशिकमध्ये दोन्ही एकाच दोन तासांत येतात — संध्याकाळी 6:22 ते 8:22. इतर संकेतस्थळे वेगळ्या वेळा दाखवतात (उदा. दिल्लीसाठी 5:47 किंवा मुंबईसाठी 6:01) कारण मुहूर्त शहराच्या सूर्यास्तावर अवलंबून असतो — नाशिकमध्ये असाल तर नाशिकचीच वेळ घ्या.

दिवाळीच्या संध्याकाळी कोणाची पूजा होते?

पूजा लक्ष्मीमातेला समृद्धीसाठी, गणरायाला निर्विघ्न पूजेसाठी (त्याची पूजा सर्वात आधी होते) आणि अनेक घरांत धनाचा रक्षक कुबेराला अर्पण केली जाते. व्यापारी कुटुंबांत वह्या-खाती (चोपडी) आणि व्यवसायाच्या साधनांचेही पूजन होते. काही कुटुंबे सरस्वतीचे पूजनही जोडतात; आपल्या कुलाचाराप्रमाणे करावे.

लक्ष्मीपूजनाचे साहित्य

• लक्ष्मी-गणेशाची मूर्ती किंवा तसबीर, आणि तुमच्याकडे प्रथा असेल तर कुबेर यंत्र किंवा चित्र
• लाल किंवा पिवळे वस्त्र आणि लाकडी चौरंग
• कलश (पितळी किंवा तांब्याचा) पाणी, आंब्याची पाने आणि नारळासह
• अक्षता (तांदूळ), कुंकू, हळद, चंदन आणि मौली
• ताजी फुले — कमळ आणि झेंडू श्रेष्ठ — आणि हार
• तूप किंवा तेलाच्या पणत्या, कापसाच्या वाती, उदबत्ती आणि कापूर
• विड्याची पाने सुपारीसह, फळे, नारळ आणि बत्तासे, लाडू किंवा खीर यांसारखी मिठाई
• अनेक मराठी घरांत: लाह्या, बत्तासे आणि धणे-गूळ यांचा नैवेद्य
• नाणी, चांदीची नाणी किंवा नोटा आणि पूजन करत असाल तर वह्या-खाती

लक्ष्मीपूजन विधी: टप्प्याटप्प्याने

1. घर तयार करा. घराची साफसफाई करा, दारात रांगोळी काढा आणि सूर्यास्ताला बाहेर पणत्या लावा. दरवाजाला आंब्याच्या पानांचे तोरण लावा.
2. चौरंग सजवा. वस्त्र पसरून लक्ष्मी-गणेशाच्या मूर्ती पूर्वेकडे किंवा पश्चिमेकडे तोंड करून ठेवा, शेजारी कलश आणि समोर ताट ठेवा.
3. संकल्प करा. मूर्तींसमोर बसून मुख्य दिवा लावा आणि आपल्या शब्दांत पूजेचा हेतू सांगा.
4. आधी गणेशपूजन. “ॐ गं गणपतये नमः” म्हणत फूल, कुंकू आणि अक्षता वाहा.
5. लक्ष्मी आवाहन. फुले वाहा, मूर्तीला स्नान घाला किंवा पाणी शिंपडा, कुंकू-हळद लावा, हार आणि कमळ अर्पण करा.
6. मंत्रजप. “ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः” हा सामान्यपणे म्हटला जाणारा मंत्र आहे; तुम्ही महालक्ष्मी अष्टकही वाचू शकता.
7. नैवेद्य दाखवा. मिठाई, फळे आणि नाणी देवीसमोर ठेवा आणि दिवा तेवत ठेवा.
8. आरती करा. कापूर किंवा तुपाच्या दिव्याने आरती करा, घंटा वाजवा आणि प्रसाद सर्वांना द्या.
9. समारोप. दारात, अंगणात आणि तुळशीजवळ पणत्या लावा. अनेक कुटुंबे पूजेची नाणी तिजोरीत किंवा गल्ल्यात ठेवतात.

अमावस्येच्या रात्री लक्ष्मीची पूजा का करतात?

अमावस्या ही महिन्यातील सर्वात अंधारी रात्र; तिच्यावर दिवे लावून ती प्रकाशाचा उत्सव बनवली जाते. श्रद्धेनुसार या रात्री लक्ष्मीमाता स्वच्छ आणि उजळलेल्या घरांना भेट देते, म्हणून घर स्वच्छ केले जाते, दारे उघडी ठेवली जातात आणि सर्वत्र पणत्या लावल्या जातात. चौरंगावरील कलश समृद्धीचे, कमळ पावित्र्याचे आणि नाणी संपत्तीचे प्रतीक आहेत — ती संपत्ती विवेकाने वापरता यावी, अशी प्रार्थना कुटुंब करते.

लक्ष्मीपूजनाच्या महाराष्ट्रीय रूढी

महाराष्ट्रात या दिवसाला काही खास रंग आहेत. अनेक घरांत केरसुणीची (झाडूची) पूजा केली जाते, कारण ती घर स्वच्छ ठेवते आणि लक्ष्मीच्या आगमनाचे प्रतीक मानली जाते. व्यापारी कुटुंबे चोपडी पूजन करतात — नव्या वहीवर “शुभ लाभ” आणि स्वस्तिक काढून लेखणी व गल्ल्यासह तिचे पूजन होते. लाह्या, बत्तासे आणि धणे-गूळ यांचा नैवेद्य दाखवला जातो आणि फराळ शेजाऱ्यांना व पाहुण्यांना दिला जातो.

काय करावे आणि काय टाळावे

• सूर्यास्तापासून घर स्वच्छ आणि प्रकाशमान ठेवा; अनेक कुटुंबे पूजेच्या वेळी मुख्य दार उघडे ठेवतात.
• शांत मनाने आणि शक्य असल्यास संपूर्ण कुटुंबासह पूजा करा.
• घाई करू नका: श्रद्धेने केलेली छोटी पूजाही पूर्ण मानली जाते.
• सूर्यास्ताआधी पूजा सुरू करणे टाळा; प्रवासात असाल तर प्रदोष काळात शक्य तितक्या लवकर पूजा करा.
• या पारंपरिक श्रद्धा आहेत; त्यातून कोणत्याही फळाची हमी दिली जात नाही.

लक्ष्मीपूजनाच्या संध्याकाळचे वेळापत्रक (नाशिक, 8 नोव्हेंबर)

लक्ष्मीपूजनाचे मंत्र आणि आरती

• गणेश: “ॐ गं गणपतये नमः”
• लक्ष्मी बीज मंत्र: “ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः”
• लक्ष्मी गायत्री: “ॐ महालक्ष्म्यै च विद्महे, विष्णुपत्न्यै च धीमहि, तन्नो लक्ष्मीः प्रचोदयात्”
• कुबेर: “ॐ कुबेराय नमः”
• आरती: पूजेच्या शेवटी दिवा आणि घंटेसह पारंपरिक “ॐ जय लक्ष्मी माता” म्हटली जाते.

प्रत्येक मंत्र श्रद्धेने म्हणा — इच्छा असेल तर 11 किंवा 108 वेळा, वेळ कमी असेल तर एकदाही. संख्या ही रूढी आहे, सक्ती नाही. तुमचे गुरुजी श्रीसूक्तासारखे अतिरिक्त पाठही सुचवू शकतात.

दुकाने आणि व्यवसायासाठी लक्ष्मीपूजन

व्यापारी कुटुंबे नव्या वह्या-खाती (चोपडी पूजन), गल्ला, लेखणी आणि व्यवसायाच्या साधनांसोबत लक्ष्मीची पूजा करतात. नव्या वहीच्या पहिल्या पानावर स्वस्तिक आणि “शुभ लाभ” लिहिले जाते. दुकाने बहुतेक वेळा घरांप्रमाणेच संध्याकाळचा मुहूर्त पाळतात; दुकान उशिरा बंद होत असेल तर अनेक मालक आधी दुकानात पूजा करून मग घरी जातात. तुमच्या व्यवसायाच्या परंपरेत वेगळी वेळ असेल तर गुरुजींना विचारा.

या चुका टाळा

• सूर्यास्ताआधी पूजा सुरू करणे किंवा घर अंधारात आणि अस्ताव्यस्त ठेवणे.
• सर्वात आधी गणेशपूजन करायला विसरणे.
• पाहुणे आले म्हणून आरती घाईत उरकणे — आरतीला कुटुंबाला एकत्र ठेवा.
• पूजेला व्यवहार समजणे: हा सण कृतज्ञतेची प्रार्थना आहे आणि संपत्ती विवेकाने वापरण्याची आठवण आहे.
• दारात आणि तुळशीजवळ दिवे न लावणे, जे लक्ष्मीच्या स्वागताची खूण आहेत.

पूजेनंतर

दिवा शक्य तितका वेळ तेवू द्या आणि रात्रभर घर प्रकाशमान ठेवा. प्रसाद आणि फराळ कुटुंब व शेजाऱ्यांना वाटा. दुसऱ्या दिवशी गोवर्धन पूजा आणि पाडवा आहे (तुमची दिनदर्शिका पाहा), जेव्हा पती-पत्नी औक्षण आणि भेटवस्तूंची देवाणघेवाण करतात, आणि सण 11 नोव्हेंबरला भाऊबीजेने पूर्ण होतो.

संबंधित दिवाळी लेख

पाचही दिवसांसाठी दिवाळी 2026 दिनदर्शिका आणि महत्त्व पाहा, आणि आदल्या दिवसाच्या खरेदी व पूजेसाठी धनत्रयोदशी 2026 मार्गदर्शक वाचा.