गोवर्धन पूजा 2026: तारीख, मुहूर्त, कथा आणि अन्नकूट नैवेद्य
2026 मध्ये गोवर्धन पूजा आणि अन्नकूट: नाशिकची तारीख आणि मुहूर्त, श्रीकृष्ण आणि इंद्राची कथा, पूजा विधी, 56 भोगांचा अन्नकूट आणि गोपूजन.
नाशिकसाठी Drik Panchang नुसार गोवर्धन पूजा (अन्नकूट) सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026 रोजी आहे; प्रतिपदा तिथी 9 नोव्हेंबर दुपारी 12:31 पासून 10 नोव्हेंबर दुपारी 2:00 पर्यंत आहे आणि सायंकाळचा मुहूर्त दुपारी 3:42 ते संध्याकाळी 5:57 आहे. उत्तर भारतातील अनेक पंचांगे मंगळवार, 10 नोव्हेंबर दाखवतात. भगवान श्रीकृष्णाने इंद्राच्या वादळापासून वृंदावनाचे रक्षण करण्यासाठी गोवर्धन पर्वत उचलला, या कथेचे हे स्मरण आहे; या दिवशी अन्नकूट (अन्नाचा डोंगर) आणि गोपूजन केले जाते.
शेवटचे अद्यतन: 3 नोव्हेंबर 2026
गोवर्धन पूजा 2026: तारीख आणि मुहूर्त
| तपशील | 2026 |
|---|---|
| तारीख (Drik Panchang, नाशिक) | सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026 |
| प्रतिपदा तिथी | 9 नोव्हें. दुपारी 12:31 ते 10 नोव्हें. दुपारी 2:00 |
| गोवर्धन पूजा सायंकाळचा मुहूर्त | 9 नोव्हेंबरला दुपारी 3:42 ते संध्याकाळी 5:57 |
| इतर पंचांगे | मंगळवार, 10 नोव्हेंबर — त्या दिवशी सूर्योदयाला प्रतिपदा असते |
| महाराष्ट्रात त्याच दिवशी | बलिप्रतिपदा / दिवाळी पाडवा — आमचे दिवाळी पाडवा मार्गदर्शक पाहा |
| आदल्या / पुढच्या दिवशी | लक्ष्मीपूजन 8 नोव्हेंबर; भाऊबीज बुधवार 11 नोव्हेंबर |
| स्रोत | Drik Panchang, नाशिक — 3 नोव्हेंबर 2026 रोजी पाहिले |
प्रतिपदा तिथी 9 नोव्हेंबरच्या दुपारपासून सुरू होऊन 10 नोव्हेंबरच्या दुपारपर्यंत असते, म्हणून पंचांगांत तारीख वेगळी आहे. Drik Panchang ची नाशिक यादी गोवर्धन पूजा आणि बलिप्रतिपदा 9 नोव्हेंबरला ठेवते. उत्तर भारतासाठी बनवलेली पंचांगे, जी सूर्योदयाला तिथी असलेला दिवस धरतात, 10 नोव्हेंबर दाखवतात. तुमचे कौटुंबिक पंचांग किंवा मंदिर जे सांगेल ते पाळा.
गोवर्धन पूजा म्हणजे काय?
गोवर्धन पूजा, ज्याला अन्नकूट (“अन्नाचा डोंगर”) म्हणतात, ती उत्तर भारतात दिवाळीचा चौथा दिवस आहे, लक्ष्मीपूजनाच्या अमावस्येनंतरचा दिवस. भक्त शेणाचा (किंवा कणकेचा) लहान गोवर्धन पर्वत बनवतात, फुले आणि पणत्यांनी सजवतात, त्याची पूजा आणि प्रदक्षिणा करतात आणि मग श्रीकृष्णाला विविध पदार्थांचा नैवेद्य दाखवतात. गायींना सजवले आणि खाऊ घातले जाते. गुजरातमध्ये हा दिवस नववर्ष बेस्तु वरस (विक्रम संवत 2083) आहे आणि महाराष्ट्रात बलिप्रतिपदा / दिवाळी पाडवा.
गोवर्धन पूजा का साजरी केली जाते? श्रीकृष्ण आणि इंद्राची कथा
भागवत पुराणानुसार वृंदावनवासी दरवर्षी पावसाचा दाता, देवराज इंद्राची मोठी पूजा करत. बाल श्रीकृष्णाने त्यांना गोवर्धन पर्वताची पूजा करायला सांगितले, कारण तोच पर्वत त्यांच्या जनावरांना चारा देत असे आणि जनावरे गावाचे पोषण करत. संतापलेल्या इंद्राने भयंकर वादळ पाठवले ज्याने अनेक दिवस वृंदावन पाण्याखाली गेले. श्रीकृष्णाने गोवर्धन करंगळीवर उचलला आणि सर्व लोकांना व गायींना सात दिवस त्याखाली आश्रय दिला. शेवटी इंद्राला आपल्या अहंकाराची जाणीव झाली आणि त्याने श्रीकृष्णाला नमस्कार केला. ही कथा नम्रता आणि समाजाचे पोषण करणाऱ्या भूमी व पशुधनाबद्दलच्या कृतज्ञतेचा धडा आहे.
घरी गोवर्धन पूजा विधी: टप्प्याटप्प्याने
- पहाटे उठून स्नान करा. नवे किंवा स्वच्छ कपडे घाला. अनेक कुटुंबे अंगण स्वच्छ करून रांगोळी काढतात.
- गोवर्धन बनवा. अंगणात किंवा ताटावर शेणाचा (शेण नसेल तर कणकेचा) लहान डोंगर बनवा. काही कुटुंबे चेहऱ्यासह मानवाकृती गोवर्धन बनवून गायी आणि गवळ्यांच्या लहान मूर्ती ठेवतात.
- सजवा. फुले, काही हिरवी पाने, लहान पणत्या आणि रूढी असेल तर वर लहान ध्वज लावा.
- पूजा करा. कुंकू-हळद लावा आणि फुले, धूप, अक्षता (तांदूळ), पाणी आणि दिवा अर्पण करा.
- अन्नकूट अर्पण करा. गोवर्धन आणि श्रीकृष्णाच्या प्रतिमेसमोर विविध पदार्थ, मिठाई आणि फळे नैवेद्य म्हणून ठेवा.
- प्रदक्षिणा घाला. श्रीकृष्णाचे नाव घेत किंवा गात गोवर्धनाला घड्याळाच्या दिशेने प्रदक्षिणा घाला.
- गोपूजन करा. गाय आणि वासरांना हार घाला, ताजे गवत खाऊ घाला आणि प्रसाद कुटुंबात वाटा.
गोवर्धन पूजा साहित्य
- गोवर्धन बनवण्यासाठी शेण (किंवा कणिक)
- झेंडूची फुले, हार आणि काही पाने
- कुंकू, हळद, अक्षता (तांदूळ) आणि चंदन
- तेल किंवा तुपाच्या पणत्या, धूप आणि कापूर
- श्रीकृष्णाची प्रतिमा किंवा मूर्ती, आणि गायी व गवळ्यांच्या लहान आकृती
- अन्नकूटासाठी विविध शिजवलेले पदार्थ, मिठाई आणि फळे
- गायींसाठी ताजे गवत किंवा भिजवलेले धान्य
- लहान ध्वज (ऐच्छिक) आणि रांगोळीचे रंग
अन्नकूट: अन्नाचा डोंगर
अन्न म्हणजे जेवण आणि कूट म्हणजे ढीग, म्हणून अन्नकूट म्हणजे अन्नाचा डोंगर, जो गोवर्धन पर्वताच्या स्मरणार्थ श्रीकृष्णाला अर्पण केला जातो. मंदिरे आणि घरे अनेक पदार्थ बनवतात आणि काही मंदिरे 56 भोग (छप्पन भोग) अर्पण करतात. मग तो प्रसाद म्हणून वाटला जातो. अनेक ठिकाणी अन्नकूट दर्शन दिवसभर खुले असते.
| प्रकार | साधारणपणे अर्पण केले जाणारे नमुने |
|---|---|
| मिठाई | लाडू, पेढा, बर्फी, खीर, हलवा, जिलबी, श्रीखंड |
| तिखट आणि पोळ्या | पुरी, कचोरी, भजी, पोहे, थेपला किंवा भाकरी (प्रदेशानुसार) |
| भात आणि कढी | साधा आणि मसालेभात, खिचडी, कढी, वरण |
| भाज्या | हंगामी मिश्र भाजी, बटाटा आणि हिरव्या भाज्यांचे पदार्थ |
| दुग्धजन्य | दही, लोणी, ताक आणि पनीरचे पदार्थ |
| फळे आणि सुका मेवा | केळी, सफरचंद, डाळिंब, द्राक्षे, सुका मेवा आणि बेदाणे |
| इतर | पापड, लोणचे, चटणी आणि मोड आलेली कडधान्ये |
पदार्थांची संख्या ही श्रद्धेची बाब आहे. घरी 5, 11 किंवा 21 पदार्थांचा नैवेद्य मंदिराच्या 56 भोगाइतकाच प्रामाणिक आहे. ताजे, शाकाहारी अन्न वापरा आणि प्रसाद वाटा.
गोवर्धन पूजा आणि गोपूजन
कथा गोवर्धन पर्वताचा आणि वृंदावनाचे पोषण करणाऱ्या पशूंचा सन्मान करते, म्हणून या दिवशी गायींची पूजा केली जाते. गावांमध्ये त्यांना न्हाऊ घालतात, रंगवतात, हार घालतात आणि खाऊ घालतात. प्राण्यांशी हळुवार वागा: त्यांना जास्त वेळ बांधून ठेवू नका, गर्दी करू नका आणि शिजवलेले किंवा गोड अन्न देऊ नका. जवळ गाय नसेल तर शांत वेळी गोशाळेला भेट द्या किंवा ताजा चारा दान करा.
भारतभर गोवर्धन पूजा
| प्रदेश | नाव आणि परंपरा |
|---|---|
| ब्रज आणि उत्तर भारत | गोवर्धन पूजा आणि अन्नकूट; शेणाचा गोवर्धन, प्रदक्षिणा आणि मंदिरांत अन्नकूट दर्शन |
| गुजरात | बेस्तु वरस — नववर्ष; नवे कपडे, मंदिर दर्शन आणि वैष्णव मंदिरांत अन्नकूट दर्शन |
| महाराष्ट्र | बलिप्रतिपदा / दिवाळी पाडवा — पती-पत्नीचे औक्षण आणि राजा बळीची पूजा |
| इतर ठिकाणे | दिवाळीच्या दुसऱ्या दिवशी स्थानिक भेदांसह; तुमच्या समाजाचे पंचांग पाहा |
नाशिकमध्ये गोवर्धन पूजा
नाशिकसाठी सायंकाळचा मुहूर्त 9 नोव्हेंबरला दुपारी 3:42 ते संध्याकाळी 5:57 आहे. नाशिकची मंदिरे आणि घरे हा दिवस बहुतेक बलिप्रतिपदा आणि पाडवा म्हणून साजरा करतात, म्हणून मोठ्या अन्नकूटापेक्षा औक्षण आणि फराळ जास्त दिसू शकतो. पंचवटी आणि गोदावरीच्या घाटांजवळची दिवाळीची रोषणाई पाहायला जाणार असाल तर नेहमीपेक्षा जास्त गर्दीची अपेक्षा ठेवा, कारण दिवाळी सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या सुरुवातीच्या आठवड्यांत आहे; कुंभ दिनदर्शिकेसाठी नाशिक कुंभ मार्गदर्शक पाहा.
संबंधित दिवाळी लेख
या दिवसाच्या महाराष्ट्रीय बाजूसाठी दिवाळी पाडवा 2026 मार्गदर्शक, पाचही दिवसांसाठी दिवाळी 2026 दिनदर्शिका आणि पुढच्या दिवसासाठी भाऊबीज 2026 मार्गदर्शक वाचा.
Frequently Asked Questions
2026 मध्ये गोवर्धन पूजा कधी आहे?
नाशिकसाठी Drik Panchang गोवर्धन पूजा सोमवार, 9 नोव्हेंबर 2026 रोजी दाखवते; प्रतिपदा 9 नोव्हेंबर दुपारी 12:31 ते 10 नोव्हेंबर दुपारी 2:00 पर्यंत आहे. उत्तर भारतातील पंचांगे मंगळवार, 10 नोव्हेंबर दाखवतात.
नाशिकमध्ये गोवर्धन पूजेचा मुहूर्त काय आहे?
सायंकाळचा मुहूर्त 9 नोव्हेंबर 2026 रोजी दुपारी 3:42 ते संध्याकाळी 5:57 आहे (Drik Panchang, नाशिक, IST). नाशिकसाठी सकाळचा मुहूर्त प्रकाशित झालेला नाही.
गोवर्धन पूजा का साजरी केली जाते?
भगवान श्रीकृष्णाने सात दिवस करंगळीवर गोवर्धन पर्वत उचलून इंद्राच्या वादळापासून वृंदावनाचे रक्षण केले, त्याचे हे स्मरण आहे; ते निसर्ग आणि पशुधनाबद्दल कृतज्ञता शिकवते.
अन्नकूट म्हणजे काय?
अन्नकूट म्हणजे अन्नाचा डोंगर. श्रीकृष्णाला विविध पदार्थांचा नैवेद्य दाखवला जातो, काही मंदिरांत 56 भोग (छप्पन भोग), आणि मग तो प्रसाद म्हणून वाटला जातो.
घरी गोवर्धन कसा बनवतात?
शेणाचा किंवा कणकेचा लहान डोंगर बनवा, फुले आणि पणत्यांनी सजवा, पूजा करा, प्रदक्षिणा घाला आणि नैवेद्य दाखवा. वरील टप्प्याटप्प्याचा विधी पाहा.
गोवर्धन पूजा आणि दिवाळी पाडवा एकच आहेत का?
दोन्ही एकाच दिवशी येतात. गोवर्धन पूजा ही उत्तर भारतीय परंपरा आहे; महाराष्ट्रात हा दिवस बलिप्रतिपदा किंवा दिवाळी पाडवा आहे, ज्यात पती-पत्नीचे औक्षण होते.
गोवर्धन पूजेला गायींची पूजा का होते?
कथा गोवर्धन पर्वताचा आणि वृंदावनाचे पोषण करणाऱ्या पशूंचा सन्मान करते, म्हणून या दिवशी गायींना न्हाऊ घालतात, हार घालतात आणि खाऊ घालतात.
Sources
Ready to plan your Kumbh Mela trip?
Book hotels, parking, and event passes near Ramkund in one AI chat.
